سنجش از دور (Remote sensing)
علمی است که با استفاده از سنسورها و فناوریهای پیشرفته به جمعآوری و تحلیل دادهها از فاصله دور بدون تماس مستقیم با سطح زمین میپردازد. این دادهها معمولاً توسط ماهوارهها، هواپیماها و پهپادها جمعآوری میشوند و در حوزههای مختلفی مانند کشاورزی، محیطزیست، نقشهبرداری، هواشناسی و حتی امنیت ملی کاربرد دارد. با استفاده از سنجش از دور میتوان به دادههای بزرگمقیاس و بهروز دسترسی پیدا کرد که تحلیل و تصمیمگیریهای دقیقتر را ممکن میسازد.
تاریخچه
اولین تصویر ماهواره ای از زمین که توسط اکسپلورر 6 در 14 اوت 1959 ثبت شد
علم سنجش از دور در دهههای اخیر با پیشرفتهای فناوریهای ماهوارهای و سنسورهای پیشرفته به تکامل رسیده است. در دهه ۱۹۶۰، با پرتاب اولین ماهوارههای هواشناسی، علم سنجش از دور به شکل جدی آغاز شد. با گذر زمان، فناوریهای سنجش از دور همچون ماهوارههای LANDSAT، SPOT و Sentinel توسعه یافتند و اطلاعات دقیقتری را از سطح زمین ارائه دادند. این پیشرفتها به دانشمندان و محققان امکان دادهاند تا تغییرات محیطی و اقلیمی را با دقت بیشتری پایش کنند.
به طور کلی، سنجش از دور شامل اندازهگیری و ثبت انرژی بازتابی از سطح زمین و جو پیرامون آن از یک نقطه مناسب بالاتر از سطح زمین است. پرتوهای بازتابی که از نوع امواج الکترومغناطیسی هستند، میتوانند دارای منابع گوناگونی همانند پرتوهای خورشیدی، پرتوهای حرارتی اجسام یا حتی پرتوهای مصنوعی باشند. سنجش از دور، دانش بسیار گستردهای است که از جهات مختلف توسط صاحبنظران زیادی از جمله Campbell ,Lillesand و Kiffer و Sabins به معرفی آن پرداخته شدهاست. Campbell با سعی در بیان کلّی از سنجش از دور، این مقوله را چنین تعریف میکند: سنجش از دور عبارت است از بهدست آوردن اطلاعات از سطح زمین و سطح دریاها با استفاده از تصاویر اخذ شده از فراز آنها، با استفاده از بخشهایی از طیف الکترومغناطیسی که از سطح زمین تابیده یا بازتابیده شدهاند. همانطور که در بالا نیز شرح داده شد، سنجش از دور از انرژی الکترومغناطیسی بهره میگیرد. قویترین منبع تولیدکننده این انرژی، خورشید است که انرژی الکترومغناطیس را در تمام طول موجها تابش میکند.
اصول و مبانی
سنجش از دور بر اصول فیزیکی مانند بازتاب، جذب و انتشار امواج الکترومغناطیسی استوار است. سنسورها به دو دستهٔ اصلی فعال و غیرفعال تقسیم میشوند. سنسورهای غیرفعال از نور خورشید یا حرارت زمین برای جمعآوری دادهها استفاده میکنند، در حالی که سنسورهای فعال مانند رادارها خودشان امواج الکترومغناطیسی ارسال و بازتاب آنها را دریافت میکنند. این سنسورها میتوانند اطلاعات مختلفی از سطح زمین جمعآوری کنند و به تحلیل دقیقتری از محیط کمک کنند.
